Uzmanlığın Karşılığı Elbette Olmalıdır; Ancak Çözüm Teşvik Değil, Kanuni ve Tek Kalem Ücrettir

Birinci basamakta görev yapan uzman hekimlerin uzmanlık eğitiminin mali ve özlük haklarına yansıtılması gerektiği tartışmasızdır. Ancak bu haklı talebin, mevcut destek ve teşvik ödemelerine yeni bir katsayı eklenmesiyle karşılanmasını doğru bulmuyoruz. Çünkü destek ve teşvik sistemi, aile hekimliği çalışanlarının gelirini güvenceli bir ücret olmaktan çıkarmış; idarenin sürekli değiştirebildiği performans göstergelerine, puanlara ve hedeflere bağlı hâle getirmiştir.

Bizim talebimiz, mevcut performans sisteminden daha fazla pay almak değil; performansa dayalı, parçalı ve öngörülemez ücret sisteminin bütünüyle kaldırılmasıdır.

Bugün aile hekimlerinin aylık gelirinin büyük bir bölümü; kayıtlı nüfusun başvurup başvurmamasına, izlem ve tarama oranlarına, reçeteleme davranışlarına, memnuniyet puanlarına ve idarece sonradan değiştirilebilen göstergelere bağlanmıştır. Kişi aile sağlığı merkezine hiç başvurmasa, verilen randevuya gelmese, hizmeti reddetse veya kendisine ulaşılamasa dahi sorumluluk aile hekimine yüklenmektedir. Hekimin iradesi dışında kalan davranışlar üzerinden ücret kesilmesi, ücretin emeğin karşılığı olma niteliğiyle bağdaşmamaktadır.

Ayrıca yıllık izin kullanan aile hekiminden, yerine vekâlet edecek hekimi kendisinin bulması beklenmekte; vekil bulunamadığında ücret kesintisi yapılabilmektedir. Anayasal dinlenme hakkı, başka bir personel bulma şartına bağlanamaz. İzin döneminde hizmetin devamını sağlayacak personeli görevlendirmek hekimin değil, sağlık hizmetini planlamakla yükümlü olan Bakanlığın sorumluluğudur.

Bazı STK’larca yayımlanan talep metinlerinde yalnızca aile hekimliği uzmanlarına yer verilmesi önemli bir eksikliktir. Birinci basamakta aktif olarak aile hekimliği görevini yürüten halk sağlığı, iç hastalıkları ve diğer uzmanlık dallarındaki hekimlerin uzmanlık eğitimlerinin görmezden gelinmesi eşitlik ve hakkaniyet ilkeleriyle bağdaşmamaktadır. Uzmanlık eğitiminin mali ve özlük haklarına yansıtılması savunuluyorsa, aktif aile hekimliği yapan bütün uzman tabiplerin unvan ve uzmanlıkları ayrım yapılmaksızın dikkate alınmalıdır.

Sorun yalnızca belirli bir uzmanlık grubunun destek veya teşvik oranının artırılması değildir. Sorun; aile hekimliği çalışanlarının ücretinin büyük kısmının değişken, kesilebilir ve yönetmelikle şekillendirilebilir hâle getirilmesidir. Haklar teşvik adı altında verilmemeli; doğrudan kanunda, açık ve güvenceli bir aylık ücret olarak düzenlenmelidir.

Bu nedenle 5258 sayılı Kanunun 3’üncü maddesinde şu esasların yer almasını savunuyoruz:

Sözleşme yapılan aile hekimlerine, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4’üncü maddesinin (B) bendine göre belirlenen en yüksek brüt sözleşme ücretinin altı katından az ve dokuz katından fazla olmamak üzere; aile hekimliği uzmanları ile aile hekimliği yapan diğer uzman tabiplere ise uzmanlık eğitimleri dikkate alınarak altı katından az ve on katından fazla olmamak üzere tek kalem aylık brüt sözleşme ücreti ödenmelidir. Aile sağlığı çalışanlarının aylık brüt sözleşme ücreti ise aynı tutarın üç katından az ve beş katından fazla olmamalıdır. (657 sayılı Kanun'un 4/B maddesindeki sözleşmeli personel tavanı, 2026 yılının ikinci dönemi (Temmuz-Aralık) için Hazine ve Maliye Bakanlığı genelgesiyle brüt 76.873,55 TL olarak belirlenmiştir)

Bu ödeme, aile hekimliği hizmetleri karşılığındaki TEK KALEM kişisel ücret olmalıdır. Kayıtlı kişi sayısı, başvuru sayısı, son başvuru tarihi, performans, hedef, başarı, puan, izlem, tarama, aşılama, reçeteleme, sevk, akılcı ilaç kullanımı, memnuniyet, destek veya teşvik adı altında ücret artırılamamalı ya da azaltılamamalıdır.

Ücret katsayısının belirlenmesinde yalnızca;

• hekimin veya çalışanın mesleki unvanı,

• uzmanlık durumu,

• görev yapılan bölgenin sosyoekonomik gelişmişlik düzeyi

esas alınmalıdır. Bunun dışındaki performans göstergeleri kişisel ücretin belirleyicisi olmamalıdır.

Kişi aile sağlığı merkezine fiilen başvurduğu hâlde, başvuru sırasında yapılması tıbben gerekli ve mümkün olan bir koruyucu sağlık hizmetinin hekimin veya aile sağlığı çalışanının açık kusuruyla verilmemesi durumunda; somut belgeye, savunma hakkına ve ölçülülük ilkesine dayanan sınırlı bir kesinti ayrıca değerlendirilebilir. Ancak başvurmayan, randevuya gelmeyen, hizmeti reddeden veya kendisine ulaşılamayan kişi nedeniyle hiçbir çalışanın ücretinden kesinti yapılamaz.

Aile sağlığı merkezinin giderleri de hekimin kişisel ücretinden ayrılmalıdır. Her aile hekimliği birimi için, kira giderinden bağımsız olarak, tavan ücretin iki katı tutarında ASM gider ödemesi yapılmalı; bu ödemeden damga vergisi dışında kesinti yapılmamalıdır. Kamuya ait veya kiralanan ASM binaları Sağlık Bakanlığı tarafından sağlanmalı; kira, bakım, onarım, iş sağlığı ve güvenliği ile yardımcı personel giderleri Bakanlıkça karşılanmalıdır.

Yıllık izin ve diğer ücretli izinlerde aylık sözleşme maktu ücreti tam ödenmeli; vekil bulma yükümlülüğü aile hekimine bırakılmamalıdır. İzinli personelin yerine yapılacak görevlendirmenin maliyeti, izinli hekimin ücretinden mahsup edilmemelidir.

Nöbet ücretleri ise normal çalışma süresi dışındaki emeğin karşılığı olarak, tek kalem aylık ücrete ek ve ayrı ödenmelidir. Fiilen yerine getirilen nöbet görevinin her saati için, aile hekimliği uzmanları ile aile hekimi olarak görev yapan diğer uzman tabiplere tavan ücretin binde kırkı, uzman olmayan aile hekimlerine binde otuzu ve aile sağlığı çalışanlarına binde yirmisi tutarında nöbet ücreti ödenmelidir.

Biz uzmanlığın karşılığının verilmesine karşı değiliz. Tam tersine, bütün uzmanlıkların hakkının kanunla güvence altına alınmasını savunuyoruz. Ancak aile hekimlerinin temel ücretini güvencesiz hâle getiren ve çalışanları destek, teşvik, performans ile puana bağlı değişken ödemelere mahkûm eden mevcut sistem korunurken yalnızca bu ödeme kalemlerinin artırılmasını yeterli ve doğru bulmuyoruz.

Talebimiz daha fazla teşvik değil; adil, öngörülebilir, emekliliğe yansıyan, izin döneminde kesilmeyen ve doğrudan kanunla güvence altına alınmış TEK KALEM aylık ücrettir.

Uzmanıyla, pratisyen tabibiyle ve aile sağlığı çalışanıyla birinci basamağın tamamını kucaklayan çözüm budur.

Saygılarımızla.

AHES Yönetim Kurulu