Yargı Kararları Dolanılarak Aile Hekimlerinin İş Güvencesi Ortadan Kaldırılamaz

Sağlık Bakanlığı, aile hekimleri ve aile sağlığı çalışanlarının sözleşmelerini, koruyucu sağlık hizmetleri üzerinden yapılan puanlamada 70 puan alma şartına bağlamış; ülke genelindeki birimleri puanlayarak 70 puanın altında kalanların sözleşmelerini yenilememe sürecini başlatmıştır. Oysa sözleşmenin yenilenmemesi, basit bir performans sonucu değil, kamu görevlisinin çalışma ve özlük haklarını sona erdiren son derece ağır bir işlemdir. Böyle bir sonucun dayanağı olan kuralların kanunla belirlenmiş, açık, nesnel, öngörülebilir ve sözleşme dönemi başlamadan önce kesin biçimde ilan edilmiş olması gerekir. Mevcut Yönetmelik ise sözleşmenin yenilenmesini, ilgili Yönetmelik’in Ek-5’inde yer alan göstergelerden toplam 70 puan alınması şartının öngörülmesi, kanunilik ilkesine açıkça aykırıdır.

Bakanlık, sözleşme döneminin başında 24 göstergeden ve toplam 100 puandan oluşan bir gösterge kartı açıklamış olmasına rağmen, dönem tamamlanmadan hesaplamaların yürürlüğe girecek 25 göstergeli yeni EK-5 tablosu üzerinden yapılmasını öngörecektir. İlk tabloda yer almayan “Bulaşıcı Hastalık Bildirim Oranı” yeni tabloya eklenecek; bununla da yetinilmeyerek göstergelerin puan ağırlıkları köklü biçimde değiştirilecektir. Örneğin gebe, bebek ve çocuk izlemlerinin puanı 6’dan 3’e, aşı göstergelerinin puanı 5’ten 3’e düşürülecek; hipertansiyon taramasının puanı 4’ten 7’ye, diyabet taramasının puanı ise 4’ten 8’e çıkarılacak, obezite ve kanser taramalarının puan ağırlıkları da önemli ölçüde artırılacaktır. Başka bir ifadeyle yalnızca gösterge sayısı değiştirilmeyecek; sözleşmenin yenilenmesi için gerekli 70 puanın hangi sağlık hizmetleri üzerinden ve hangi ağırlıklarla elde edileceği de sözleşme dönemi devam ederken yeniden belirlenecektir. Puan ağırlıklarının hangi bilimsel veriler, epidemiyolojik ihtiyaçlar, hizmet öncelikleri veya objektif ölçütler esas alınarak değiştirileceği ortaya konulmadan ve bu değişikliklerin bilimsel gerekçeleri kamuoyuyla paylaşılmadan, yeni ölçütlerin düzenlemenin yürürlüğe girmesinden önce gerçekleştirilen çalışma ve hizmetlere uygulanması; hukuki güvenlik, belirlilik, öngörülebilirlik, haklı beklentinin korunması ve idari işlemlerin geriye yürümezliği ilkelerine açıkça aykırılık oluşturacaktır.

Nitekim benzer nitelikteki önceki düzenlemenin yürütmesi, Danıştay İkinci Dairesinin 5 Mayıs 2025 tarihli ve E.2024/4945 sayılı kararıyla, açık hukuka aykırılık ile telafisi güç veya imkansız zarar koşullarının birlikte gerçekleştiği değerlendirilerek durdurulmuştur. Danıştay; sözleşme yenileme ölçütlerinin kanuni sınırlarının çizilmemesini, Bakanlığın her sözleşme dönemi öncesinde yeni standartlar ve zorunluluklar getirebilmesini ve meslek güvencesinin alt düzenleyici işlemlerle belirlenmesini belirlilik ilkesine aykırı bulmuştur. Bakanlığın, aynı sistemi bu kez “70 puan” ve EK-5 tablosu biçiminde yeniden kurması, yargı kararında ortaya konulan temel hukuki sakıncaları ortadan kaldırmamaktadır.Nitekim Genel Başkanımız Mustafa IŞIKLI tarafından yapılan başvurunun kabulu sonrasında Anayasa Mahkemesi de E.2022/43, K.2022/81 sayılı kararında , sözleşmenin sona ermesine yol açan nedenlerin temel çerçevesinin kanunla belirlenmesi gerektiğini açıkça ortaya koymuştur.

HYP uygulamasının gelişimi de Bakanlığın kriterleri sürekli ve tek taraflı biçimde ağırlaştırdığını göstermektedir. İlk aşamada ödemelerde 0,9 katsayısı öngörülmüş, tepkiler üzerine uygulama askıya alınmış; daha sonra da önce 9 gösterge, ardından 13 göstergeye çıkarılan parametreler, sınırları adeta yokmuşçasına bugün sözleşmenin yenilenmesinde belirleyici 25 ayrı göstergeye dönüşmüştür. Üstelik bu göstergelerin önemli bir bölümü yalnızca hekimin çalışmasına değil; kişinin aile sağlığı merkezine başvurmasına, aşıyı, izlemi, taramayı ve tetkiki kabul etmesine, laboratuvar ve görüntüleme imkanlarına, nüfus hareketlerine ve bilgi sistemlerinin doğru çalışmasına bağlıdır. Hekimin tek başına belirleyemediği sonuçların, sürekli genişletilen kriterlerle sözleşmenin yenilenmemesi gibi en ağır yaptırıma bağlanması; belirlilik, kusur, ölçülülük, hakkaniyet ve şahsilik ilkeleriyle bağdaşmamaktadır. HYP’nin kapsamı bugün kronik hastalıklar, kanserler, yaşlı sağlığı ve çok sayıda tarama ve izlem başlığına yayılmış durumdadır.

AHES olarak söz konusu düzenlemeye karşı taraf olduğumuz davamızın lehte neticelenmesini bekliyoruz. Sağlık Bakanlığını; sözleşme dönemi içinde değiştirilen kriterleri geçmişe etkili biçimde uygulamaktan, 70 puanın altında kaldığı gerekçesiyle aile hekimi ve aile sağlığı çalışanlarının sözleşmelerini yenilememekten ve yargı kararlarını biçimsel düzenlemelerle etkisizleştirmeye çalışmaktan vazgeçmeye çağırıyoruz. Hukuk devletinde idarenin görevi, yargı kararlarının çevresinden dolaşmak değil; kararların gerekçesine uymak, çalışma hayatını önceden bilinen kurallarla yönetmek ve sağlık çalışanlarının meslek güvencesini korumaktır.

Daha önce yargı kararıyla hukuka aykırılığı açıkça saptanan bu uygulamadan derhal vazgeçilmesini ve yargı kararlarının gereklerine uygun hareket edilmesini talep ediyoruz.

AHES Yönetim Kurulu